احتمالاً کلمه ي بواسير، بسيار به گوش تان خورده است. اين کلمه بسياري از افراد را به ياد مشکلات جسمي پدربزرگ ها و مادربزرگ هايشان در سنين پيري مي اندازد، اما بر خلاف تصور عموم اين بيماري از سنين جواني شروع مي شود. اين اختلال خاموش ممکن است بدون بروز نشانه هاي واضحي در بدن فرد به وجود آيد و حتي در صورت ظهور علايم نيز به دليل جواني و بي توجهي فرد به آن ها، سال ها از نظر فرد مخفي بماند.
در واقع ديواره ها ي دروني چهار سانتي متر انتهايي روده ي بزرگ به دليل داشتن خاصيت ارتجاعي و عملکرد دريچه اي آن از عروقي بالشتکي با ديواره هاي حساس تشکيل شده است که بواسير نام دارند. در صورتي که توانايي اين عروق براي گردش خون و بازگشت آن به قلب کم شود يا از طرفي به علت فشار مضاعف وارده بر ناحيه ي مقعد از توان عضلاني اين ناحيه براي کمک رساني به سيستم گردش خون ناحيه ي مقعدي کاسته گردد، شاهد به وجود آمدن بيماري بواسير خواهيم بود.
بيماري بواسير با نام علمي هموروئيد به صورت تورم و التهاب مويرگ هاي موجود در خروجي دستگاه گوارش يعني مقعد بروز مي کند. مويرگ هاي بخش انتهايي دستگاه گوارش که موظف به مراقبت از کانال مقعد هستند، در هنگام دفع مدفوع خشک دچار کشش و ملتهب خواهند شد. کشيدگي ديواره ي سياهرگ ها با کاهش توان انقباضي مانع پمپاژ خون به سمت نواحي بالاتر و بازگشت آن به قلب مي شوند. تجمع خون درون رگ ها منجر به ظاهر واريسي و تحريک پذير آن ها مي گردد به صورتي که با کوچک ترين خراشي خونريزي مي کنند.
يبوست هاي مزمن به صورت دفع ناکامل مدفوع و چند روز در ميان با ايجاد فشار در عضلات دريچه اي ناحيه ي مقعد باعث اختلال در حرکت ياري دهنده ماهيچه هاي صاف راست روده ي اين ناحيه به عروق آن شده و بدين گونه زمينه را براي ابتلا به هموروئيد فرآهم مي کنند. بسته به ميزان فشار وارد شده حين عمل دفع و تعداد دفعات تجربه ي يبوست هاي سنگين و آزاردهنده، آسيب وارده به عروق ناحيه ي مقعد شدت مي يابد. با هر بار تکرار شدن اجابت مزاج هاي طولاني و سخت، اختلال در عملکرد دريچه انتهايي روده و آسيب عروقي بيشتر و بيماري در فرد پيشرفته تر خواهد شد. در نهايت فرد زماني متوجه جراحت کانال مقعد خود خواهد شد که نشانه هايي چون درد و خونريزي ظاهر شود.
بيماري هموروئيد مي تواند با علايم و نشانه هاي متفاوتي در هر فرد بروز کند. توجه به موقع به نشانه ها و پيگيري فوري آن ها بهترين راه کار درماني اين بيماري است. به دليل آسيب ديدن ناحيه ي مقعدي در اين بيماري دور از ذهن نيست که در 99 درصد موارد کسي جز خود فرد متوجه آن نخواهد شد. اگرچه نمي توان اين توقع را از کودکان يا افراد عقب مانده داشت ولي در آنان نيز والدين يا اطرافياني هشيار مي توانند در آگاهي به موقع از آن مفيد باشند.
علت بروز بواسير يا هموروئيد چيست؟
متأسفانه بيش از نيمي از مردم جهان، خواه مرد يا زن به دليل داشتن رژيم غذايي ناسالم و وجود برخي عادات غذايي غلط زمينه را براي ابتلا به اين بيماري مساعد مي کنند. حتي سال ها بدون آگاهي از وجود اين اختلال در بدن به شيوه ي غلط تغذيه اي خود ادامه مي دهند و در اغلب موارد تا زمان بروز علايم در ميانسالي متوجه بيماري خود نخواهند شد و در صورت متوجه شدن بيماري نيز به دليل شرم يا هراس از پيگيري آن صرف نظر مي کنند. اين مشکل در سفيدپوستاني با سطح اقتصادي بالاتر بيشتر از ساير انسان ها ديده شده است.
با وجود مشخص نبودن دليل قطعي بيماري هموروئيد، پر واضح است که عدم پايبندي به برخي اصول تغذيه اي و سبک زندگي نادرست در به وجود آمدن آن بي تأثير نيست که ليستي از آن ها عبارت است از:
-
- عدم مصرف روزانه ي آب به ميزان کافي: کم آبي بدن باعث سفت و سخت شدن مدفوع درون روده ها خواهد شد به صورتي که مدفوع سخت به سختي درون روده حرکت کرده و در سطح ديواره هاي درون کانال مقعد خراش ايجاد مي کند.
- مصرف نوشيدني هاي حاوي الکل: الکل باعث ايجاد اختلال در عملکرد دستگاه گوارش مي شود.
- مصرف ناکافي ميوه و سبزيجات: مصرف ناکافي ميوه و سبزيجات و مواد غذايي حاوي فيبر منجر به کاهش سرعت حرکت مواد غذايي درون روده ها و ايجاد يبوست در فرد مي شود.
- اضافه وزن: چاقي و اضافه وزن علاوه بر ايجاد کم تحرکي در فرد و کاهش سرعت حرکات روده اي، فشار بيشتري را بر ناحيه مقعد وارد مي کند.
- فعاليت هاي بدني سنگين و نادرست: ورزش هاي سنگيني که به شيوه هاي غير اصولي با وارد کردن فشار زياد بر بدن انجام مي شود به خروجي دستگاه گوارش و کف لگن آسيب وارد مي کند.
- پرهيز از فعاليت بدني و زندگي ماشيني: کم تحرکي و عادت به زندگي هاي ماشيني فعاليت دستگاه گوارش را کم مي کند.
- باقي ماندن طولاني مدت در وضعيت ايستاده يا نشسته: شغل هاي نشسته امروزي مانند کارمندي يا رانندگي در مسافت هاي طولاني با تحت فشار قرار دادن مقعد زمينه ساز بيماري بواسير هستند.
- حمل وسايل سنگين و بيشتر از توانايي جسمي فرد: بلند کردن اجسامي با وزني بيش از حد نرمال توان فيزيکي بدن فرد به عضلات کف لگن از جمله کانال مقعد آسيب مي رساند.
- ازدياد فشار شکمي با سرفه هاي شديد و مکرر: با سرفه فشار ناحيه ي داخل شکم افزايش مي يابد و با هر بار تکرار شدن آن عضلات کف لگن نيز تحت الشعاع قرار مي گيرد.
- زور زدن هنگام دفع مدفوع: اجابت مزاج با زور عضلات ناحيه ي مقعد را بيش از حد کشيده و تحريک مي کند.
- رابطه ي جنسي مقعدي: به دليل دريچه اي بودن عضلات ناحيه مقعد و بسته بودن آن در مواقع عادي، هنگام نزديکي مقعدي آلت تناسلي با زور و فشار آن را باز مي کند، همين فشار عضلات و اعصاب آن را تضعيف و کنترل بر دريچه را کم مي کند. تکرار رابطه ي جنسي مقعدي ديواره ي عروقي اين ناحيه را نيز نازک و تحريک مي کند.
البته ناگفته نماند که ابتلا به برخي اختلالات و بيماري هاي زمينه اي احتمال ابتلا به هموروئيد را در آينده افزايش خواهد داد که شامل:
- تجربه ي اسهال و يبوست مزمن: ممکن است آسيب در دريچه مقعد هنگام خروج سريع مدفوع در هنگام اسهال با ايجاد اصطحکاک يا خروج کند و به سختي آن حين يبوست با ايجاد فشار به وجود آيد.
- اختلالات کبدي: مشکلات کبدي با ايجاد اختلال در روند طبيعي فعاليت دستگاه گوارش مي تواند زمينه ساز هموروئيد شود.
- کانسر کولون(سرطان قسمتي از روده بزرگ): سرطاني شدن قسمت هايي از روده مانع حرکات روده اي و ايجاد مشکلاتي در هضم و دفع مدفوع مي شود.
- پارگي مقعد هنگام برش عضلات کف لگن در زايمان سخت: در برخي زايمان هاي سخت براي کمک به خروج سر نوزاد، نياز به برش هاي عمقي تر در ناحيه ي کف لگن است، بي احتياطي حين برش مي تواند عضلات ناحيه ي مقعد را نيز درگير و به آن آسيب بزند.
- ضعف عصبي عضلاني دريچه مقعدي به علت کهولت سن: ممکن است با بالا رفتن سن کنترل عصبي عضلاني فرد بر ناحيه ي مقعد کم شود و کنترل فشار وارد بر آن از توان فرد خارج گردد.
- بارداري: بارداري نه تنها به دليل تغييرات هورموني مؤثر بر دستگاه گوارش و ايجاد يبوست، بلکه به دليل فشار ناشي از بزرگي شکم و رحم باعث تحريک ناحيه ي مقعد مي شود.
- اختلالات روحي و رواني: مشکلات و بيماري هاي روحي مانند افسردگي نه تنها روح بلکه جسم فرد را تحت تأثير کم توجهي و آسيب قرار مي دهد.
- اعتياد به مواد مخدر: مواد مخدر از جمله ترياک با برهم زدن عملکرد صحيح دستگاه گوارش و ايجاد يبوست فرد را مستعد هموروئيد مي کند.
- مصرف برخي داروها: اختلالات گوارشي ناشي از عوارض برخي داروها نيز فرد را در معرض آسيب بواسير قرار مي دهد.
منبع: بواسير