بيماري شقاق و علل آن

شقاق نام عربي و فيشر نام انگليسي آن و ترک يا چاک خوردگي نام فارسي آن ميباشد. شقاق در واقع همان زخم شدن لبه داخلي مقعد مي باشد. شقاق مقعد  (Anal fissure), وضعيتي بسيار دردناک بوده که حاصل زخم سطحي يا پارگي در ناحيه پوشش سلولي مقعد است. شقاق به صورت يک خط طولي است که در نيمه تحتاني کانال مقعد در ناحيه زير خط دندانه اي (dentate line) ايجاد مي شود و چون اين ناحيه گيرنده هاي حسي بسيار زيادي دارد، يک وضعيت فوق العاده دردناک ايجاد مي کند.
تعريف شقاق مقعد، فيشر مقعدي (آنال)پارگي و خراشيدگي و ترک abrasion و زخم در مخرج را شقاق يا فيشر آنال گويند. اين پارگي سبب اسپاسم (انقباض) اسفنگتر داخلي مخرج مي شود و اين يکي خود سبب درد و افزايش عمق پارگي بر اثر کاهش خونرساني به مخرج شده و زخم شديد مي شود

شيوع بيماري فيشر آنال

شقاق مقعدي از نوزادي تا پيري ديده شده و کلا بي نهايت شايع است
يکي از شايع ترين بيماريهاي ناحيه مقعد زخم مقعد يا اصطلاح خارجي آن که اين روزها اکثراً با آن آشنا هستند فيسور آنال يا فيشر آنال يا شقاق مي باشد. در واقع در اصطلاحات رايج به آن زخم مقعد يا شقاق مقعد مي گويند.

علل بيماري شقاق

معمولا يبوست و اسهال طولاني و زور زدن straining زياد در موقع دفع مدفوع ، زايمان و استفاده طولاني مدت از ملين ها عامل پيدايش فيشر مقعدي يا همان شقاق مقعدي است ، گاهي فشار داخل کانال مخرج بعلت افزايش فعاليت (تونيسيته) سيستم اسفنکتريک ( سيستم کنترل دفع مدفوع) بالا بوده و در نتيجه خون رساني به پوست و مخاط مخرج مختل شده و شقاق ايجاد مي شود اختلالات روحي و رواني نيز سبب افزايش تونوسيته سيستم اسفنکتريک شده و گاهي سبب فيشر مي گردد.

علل ناشناخته بيماري شقاق يا فيشر

گاهي در هر حال علتي واضح براي شقاق پيدا نمي شود
شروع شقاق مقعد يا فيشر مقعدي ( آنال )همانطور که گفته شد در بيماري فيشر و شقاق مقعدي هم ردپاي اول، يبوست شديد يا اسهال، که 90% موارد يبوست شديد بوده ديده مي شود همچنين به دليل تداوم يبوست که ناشي از عدم تحرک و عدم کارکرد درست دستگاه گوارش مي باشد مدفوع خشک ،به قسمت پايين مقعد رسيده که حين دفع باعث خراش مي شود که بار اول اين خراش بهبود پيدا مي کند ولي وقتي تداوم پيدا کرده و تکرار شود اين زخم به طور مزمن باقي مانده و آهسته آهسته شروع به دفع کردن با سوزش و گاهي خون ريزي مي شود، هر چقدر که از زمانش مي گذرد زخم پيشرفته تر شده و عضله اسفنکر داخل مقعد که نقش کنترلي را دارد براي مقابله با درد شروع به اسپاسم مي کند و خودش يک عارضه اي را به وجود خواهد آورد که به عنوان تنگي مقعد از آن ياد مي شود و اگر درمان اين بيماري بدون باز کردن اين تنگه باشد با شکست مواجه مي شود.

اشتباهات رايج مردم در برابر بيماري فيشرشقاق مخرج | فيستور مقعد

اکثر مردم جامعه که دچار بيماري مقعدي مي شوند ، اکثرا به اشتباه فکر مي کنند که دچار بيماري هموروئيد يا بواسير شده اند به اين دليل هر بيماري که به ما مراجعه مي نمايد ، مي گويد که ما هموروئيد يا بواسير داريم ولي وقتي اين بيماران را معاينه مي شوند بيش از 80 تا 90% دچار بيماري شقاق و يا فيشر هستند. افراد با هر سطح سواد و تحصيلي که باشند بلا استثناء اولين نکته اي که بعد اين مشکل پيدا مي کنند فکر مي کنند که اين بيماري هموروئيد يا بواسير مي باشد و متاسفانه بدتر از همه چون خجالت مي کشند در ابتدا به هيچ کسي نمي گويند و خودشان شروع به دنبال راه درمان و استفاده از داروهايي مانند پماد مي نمايند که در برخي از اوقات هم شايد درمان شوند اما در برخي از موارد منجر به بدتر شدن مي شود. کم کم که بيماريشان شديد تر شد شروع به اطلاع گيري از اطرافيان، دوستان و آشنايان که ببينند آنها هم دچار شده اند يا خير؟ بعد شروع به گرفتن پند و توصيه درماني و بهداشتي از کساني که اين بيماري را داشته اند مي نمايند. که خود اين داستان منجر به بدتر شدن بيماري مي شود. در صورتي که شقاقي که مي توانست در همان مراحل ابتدايي با مراجعه به پزشک در وحله اول با يک شل کننده مدفوع و يک پماد چرب کننده مقعد درمان شود حالا به يک بيماري طاقت فرسا تبديل شده که وقتي بيمار مراجعه مي کند مي گويد ما انواع و اقسام دردها مثل کليه درد يا درد دندان را کشيده ايم ولي اين درد واقعاً يک درد وحشتناکتري مي باشد. وقتي اسم غذا يا دستشويي رفتن مي آيد مو بر تنشان سيخ مي شود چون واقعا اين بيماري بسيار دردناک مي باشد. در آن لحظه که مدفوع ميخواهد خارج شود و اسفنکر مقعد اسپاسم کرده، بسيار درد تيز و برنده دارد! وقتي که مدفوع تمام مي شود و بيرون مي آيد تازه سوزش شروع مي شود که اين بستگي به زخم دارد که از نيم ساعت تا چند ساعت در مواردي خيلي پيشرفته حتي 24 ساعت مي باشد و باعث مي شود که فرد از کار روز مره نا توان بماند.!

راه هاي جلوگيري از فيشر يا شقاق

وقتي بيماري شقاق يا فيشر آنال درمان نمي شود به مرور از طريق همان زخم ميکروب مينشيند و باعث يک بيماري ديگر به اسم آبسه مقعدي و نهايتاً فيستول مي شود. به همين دليل است که بايد سعي کنيم در مورد اين بيماري اطلاعات بيشتري کسب کنيم. گفته شد که تمام اينها برمي گردد به يک مدفوع خشک که مي توان با يک تغذيه سالم شامل مصرف آب فراوان، ميوه جات و سبزيجات، روغن زيتون، فيبرهاي غذايي و فعاليت مناسب به سادگي از اين بيماري جلوگيري کرد و اگر دچارش شديم حتماً سريع به پزشک مراجعه نمائيم و از خود درماني و ديگر درماني توسط افراد نا وارد جدا خودداري نموده و به پزشک مرتبط مراجعه نمائيم که مبادا بيماري عود نمايد. اما واقعاً مواردي هست که وقتي دو بار يا 3 بار يا حتي چند بار اتفاق مي افتد واقعاً با دارو جواب نمي دهد و حتماً نياز به جراحي دارد.

علائم شقاق

درد مخرج و خونريزي علائم اصلي فيشر مي باشد ، درد مهمترين عامل تشخيصي شقاق مي باشد که اين درد در زمان دفع تشديد شده و دوره اي نيز مي باشد يعني دوره هاي پي در پي تسکين و عود داشته و درد در هر دوره شديدتر و طولاني تر مي شود تا اينکه دائمي شود . به دليل تشديد درد در زمان دفع بيمار حتي المقدور از دفع مدفوع امتناع مي کند و لذا يبوست تشديد شده و آن نيز سبب شديد تر شدن زخم شده و چرخه معيوب ايجاد مي شود. اگر از شروع اولين درد 6-3 هفته گذشته باشد آنرا شقاق حاد واگر بيشتر باشد آنرا شقاق مزمن گويند و شقاق مزمن اغلب يک حاشيه برجسته در اطراف خود دارد . شقاق حاد معمولا با درمان طبي و دارو درمان مي شود ولي شقاق مزمن اغلب نيازمند جراحي (ليزري يا استاندارد) است

خونريزي

دفع خون روشن در زمان دفع يا بعد از آن از ديگر علائم شقاق است. با دفع مدفوع سياهرنگ(melena) بايد علل ديگري را جستجو نمود. ترشحات چرکي مي تواند بعلت عفونت ثانويه فيشر يا شقاق ايجاد شود. گاهي در حاشيه هاي برجسته شقاق فيستول کوچکي سبب دفع ترشحات چرکي مي شود و گاهي خارش مخرج ايجاد مي شود ولي وجود آن براي تشخيص ضرورت ندارد گاهي بواسير( هموروئيد ) بطور همزمان با شقاق وجود دارد و وجود توام آنها دليلي براي اقدام جراحي( ليزري با استاندارد) حتي در شقاق حاد مي باشد ، شقاق در ذات خود سرطان زا نبوده ولي به صورت خاصي مي باشد و در بالاي 40 سالگي بايد وجود همزمان آنها را در نظر داشت