فيشر مقعدي و درمان آن

فيشر مقعدي
فيشر يا شقاق مقعد همان زخم يا پارگي خطي لبه مقعد مي باشد که باعث ايجاد زخم خطي درد ناک در حاشيه مقعد مي شود. اين زخم موجب انقباض عضله داخلي مقعد و در نتيجه ايجاد درد شديد و نهايتاً احساس تنگي هنگام دفع مي شود. چرخه ايجاد زخم، احساس درد، اسپاسم و ابتلا به يبوست ادامه يافته و باعث مزمن شدن زخم خواهد شد. زخم به سمت بيرون مقعد گسترش يافته و تشکيل زائده پوستي به نامSentinel Pile را مي دهد و چنانچه به سمت داخل کانال مقعدي گسترش يابد يک زائده مخاطي داخلي به نام پاپي هيپرتروفيه را تشکيل مي دهد که معمولاً با هموروئيد اشتباه مي شود.
عوامل ايجاد کننده فيشر مقعدي
يبوست و يا اسهال شديد به همراه زور زدن طولاني مدت حين دفع باعث خراش لبه مقعد، فيشر ساده و يا زخم حاد در حاشيه مقعد مي شود. زماني که فرد يبوست دارد اين عارضه ناشي از عبور مدفوع سفت و خشک است که هنگام خروج، پوشش مقعد را پاره مي کند. زماني که فرد دچار اسهال است اين عارضه ناشي از زور زدن بيش از حد و شستشوي مکرر ناحيه ملتهب کانال مقعدي است. در برخي بيماران به دليل عدم درمان مناسب، فيشر مقعدي ترميم نشده و ناحيه مقعد دردناک مي گردد به طوري که با هر بار دفع، زخم مجدداً آسيب ديده و باز مي شود. اين زخم معمولاً پس از مدتي فيبروزه شده و موجب مزمن شدن فيشر مي شود. به علاوه فيشر مي تواند در ناحيه خلف يا قدام مقعد و يا هر دو جهت اتفاق بيفتد.
عوارض فيشر
عفونت زخم شقاق باعث عفونت حفره غددي شده که موجب بروز کريپتيتيس (Cryptitis) مي شود. اين امر ممکن است به بروز زخم مزمن و يا حتي آبسه در سطوح بالايي کانال مقعدي و نهايتاً ايجاد فيستول بي انجامد. فيشر مقعدي مي تواند موجب خارش، درد و يا خونريزي شود.
علائم
فيشر مقعدي موجب مي شود بيمار هنگام خروج مدفوع، دردي را حس کند که معمولاً براي چند ساعت ادامه دارد. همچنين ممکن است مقداري خون شفاف که با مدفوع مخلوط شده يا نشده مشاهده شود. درد ناشي از فيشر با اندازه آن تناسبي ندارد. فيشر از لحاظ شدت درد سومين عارضه مقعدي است.
درمان غير جراحي
حداقل 50% از فيشر ها به خودي خود و بدون انجام جراحي بهبود مي يابند. هر چه فيشر به وجود آمده بيشتر باقي بماند، احتمال بهبود خود به خودي آن کاهش مي يابد. معمولاً فيشر هاي حاد با رعايت بهداشت مقعد و شستشو توسط آب گرم بعد از دفع بهبود مي يابند. همچنين استفاده مکرر از لگن آب گرم به مدت 20-15 دقيقه (قرار دادن مقعد در آب گرم) در کاهش علائم فيشر مؤثر است. استعمال مکرر و روزانه (طبق دستور پزشک) کِرم هاي بي حس کننده (ليدوکائين به همراه هيدروکورتيزون) بر روي چين هاي حاشيه مقعد نيز باعث کاهش علائم شده و به روند بهبودي کمک مي کند.رژيم غذايي فيبردار و دفع منظم در تسريع بهبود فيشر بسيار مهم است. اگر درد شديد باشد مي توان از کِرم هاي مسکن به دفعات استفاده نمود.استفاده از داروهاي موضعي از قبيل تري نيتروگليسرين 0.2% و ديلتيازم 2% با نظر پزشک، حدود 65%-50% مؤثر است. البته يکي از عوارض تري نيتروگليسرين، سردرد است که اکثر بيماران نمي توانند آن را تحمل کنند بنابراين درمان را ناقص انجام مي دهند. حتماً بايد به 0.2% بودن تري نيتروگليسرين توجه نمود. عوارض ديلتيازم کمتر و قابل تحمل تر مي باشد.
درمان غير جراحي و مراقبتي شا مل
-اصلاح رژيم غذائيمصرف آب و مايعات فراوان، مواد غذايي پُرفيبر (ميوه جات و سبزيجات)+تسکين درد+اصلاح عادات اجابت مزاجدرمان جراحي
در مواردي که علائم فيشر مزمن شود (در اثر يبوست به طور مکرر زخم ايجاد و ترميم شود) زائده پوستي خارجي (Sentinel Pile) و يا پاپي هيپرتروفيه داخلي ايجاد خواهد شد. در اين شرايط درمان جراحي مورد نياز است. از ديگر مواردي که نياز به جراحي فيشر خواهند داشت عبارتند از فيشر عارضه دار شده مانند آبسه، فيشر فيستوليزه، هموروئيد، زائده پوستي متورم بزرگ و اسپاسم شديد مقعدي که به درمان دارويي پاسخ ندهد.
روش جراحي
روش اسفنکتروتومي جانبي-داخلي جزئي (Lateral Partial Internal Sphincterotomy) معمولاً براي فيشرهاي مزمن و عارضه دار شده مورد استفاده قرار مي گيرد. اين جراحي با بريدن بخشي از ماهيچه هاي اسفنکتر داخلي مقعد موجب ترميم فيشر مقعدي از طريق جلوگيري از اسپاسم و درد مي شود. بريدن اين ماهيچه ها به ندرت با کنترل دفع در مقعد مرتبط است، البته به شرطي که صحيح و توسط جراح کولورکتال انجام شود.درمان شقاق با ليزر و الکتروکوتر نيز کاربرد دارند اما  مزاياي آن بر تيغ جراحي اثبات نشده است. لازم به ذکر است که ليزر نوعي چاقوي جراحي است.حداقل 90% بيماراني که نيازمند جراحي براي درمان فيشر هستند، بعد از انجام جراحي مجدداً به اين عارضه مبتلا نمي شوند. بهبودي علائم در بيش از 98%-95% بيماران پس از جراحي بدست مي آيد. در حدود 5% بيماران امکان بروز مجدد اين عارضه به دلايلي از جمله يبوست مداوم و شديد، عدم بهبودي کامل و وجود زخم در بافت وجود دارد.